Gezondheid checken met je mobieltje

Over tien jaar kunnen mensen zelf meteen ontdekken wat ze onder de leden hebben, verwacht onderzoeker Ron Heeren. Twee onderzoeksinstituten op Science Park Amsterdam werken samen om opsporing en behandeling van ziekten te verbeteren. Alle technologische middelen worden hiervoor uit de kast getrokken.

‘Het ultieme doel van ons onderzoek, en dat klinkt een beetje als science fiction, is dat je met je mobiele telefoon kunt kijken of alles goed met je gaat. Dat is haalbaar. Ik denk dat we over tien jaar zelfs al heel dichtbij het realiseren hiervan zijn.’

Onderzoeksleider Ron Heeren van het AMOLF team werkt aan een nieuwe detector die eiwitten in het menselijk lichaam opspoort en herkent. Nauwkeurige informatie over eiwitmoleculen helpt bij de ontdekking en behandeling van ziektes. ‘Een detector met een nog hogere resolutie, grotere snelheid en hogere gevoeligheid dan wat er nu beschikbaar is’, zegt Heeren. ‘Daarvoor moet je grenzen doorbreken en verleggen. Dat kan alleen met een breed georiënteerd team.’ Fysici, pathologen, biochemici, elektronici en informatici bundelen hiervoor hun krachten. Daarnaast is Heeren betrokken bij onderzoek naar borstkanker. Hiervoor werkt hij samen met het Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam en de Johns Hopkins University in de VS.

Samenwerking

Het onderzoek naar een nieuwe eiwitdetector is een gezamenlijk initiatief van AMOLF en Nikhef, twee onderzoeksinstituten op Science Park Amsterdam. Hun inspanningen worden mede gefinancierd door de technologiestichting STW. ‘Dat is het mooie van deze locatie: we hebben twee echte natuurkundige instituten die zich sterk op de technologie richten. Die samenwerking maakt dit soort projecten mogelijk.’

De onderzoekers richten zich op het traceren van eiwitten in het lichaam, zoals tumoren. ‘Daarvoor passen we histologie toe, weefselleer. We maken daarbij gebruik van een chip uit de hoge-energiefysica. Dezelfde die ze bij CERN in Zwitserland gebruiken om het Higgs-deeltje te zoeken. Wij proberen er eiwitten mee te bekijken die in tumoren zitten.’

Signalen achterhalen

Massaspectrometrie is een techniek om eiwitten te bestuderen. ‘De massa van die deeltjes vertelt ons iets over de structuur van een eiwit’, vervolgt Heeren. ‘Zo kunnen we zien hoe eiwitten veranderen in verschillende stadia van ziektes. Ook veranderingen in de omgeving van eiwitstructuren willen we bekijken. Als bijvoorbeeld een tumor niet meer genoeg bloed krijgt, verandert de omgeving. Op moleculair niveau worden er dan verschillende signalen uitgezonden. Wij willen graag die signalen achterhalen, die helpen ons om de tumor te kunnen beïnvloeden.’

De nieuwe detector krijgt straks twee functies. Enerzijds in de moleculaire histopathologie om de moleculen op weefsel en biopten uit het ziekenhuis te bekijken. Anderzijds richt het zich op het detecteren van stralingseffecten. ‘Röntgenstraling wordt door verschillende weefseltypes op een bepaalde manier afgeremd. Als je de energie van die straling kunt meten, kun je ook iets zeggen van het soort weefsel waar de straling doorheen is gegaan.’ Toepassing voor de consument is nog niet aan de orde. ‘Maar dat die snel gaat komen, geloof ik zeker’, besluit Heeren.