Gifdetectives in de strijd voor veilig voedsel

Regelmatig duiken er nieuwe bacteriën op die schadelijk kunnen zijn voor onze gezondheid. Niemand weet waar ze vandaan komen en wat ze precies doen. Op het Science Park Amsterdam worden deze mysteries opgelost. Daar is namelijk BDS gehuisvest, een internationaal opererend commercieel onderzoekslaboratorium dat schadelijke stoffen in voedsel en milieu opspoort. ‘De cellen geven licht zodra ze dioxine ontdekken.’
 
‘We krijgen per dag zoveel verschillende producten om te meten’, lacht toxicoloog en eigenaar Bram Brouwer van het bedrijf  Bio Detection Systems (BDS). ‘Cakejes, ijs, petflessen, we kunnen wel een hele winkel beginnen.’ Telkens is de vraag hetzelfde: zoek giftige stoffen. Indien nodig reizen onderzoekers de hele wereld over om de oorzaak van de vergiftiging te achterhalen.

Dioxine

Vaak gaat zo’n speurtocht over dioxine, een verzamelnaam voor een serie uiterst giftige stoffen die vrijkomen bij verbanding en gemakkelijk in het milieu geraken. Tal van voedselproducten worden daarom onderzocht op sporen van dioxine om de veiligheid van voedsel te kunnen garanderen.

BDS ontwikkelde hiervoor een geheel eigen methode. Daarvoor worden cellen gebruikt die vergelijkbaar zijn met lichaamscellen. ‘Die cellen hebben we voorzien van de eigenschap van vuurvliegjes’, vertelt Brouwer. ‘Die cellen geven lichtpulsen wanneer er een bepaalde hoeveelheid dioxine wordt ontdekt. Het is net een aan-uit knopje.’

Gerichte aanslag

Wereldberoemd was het onderzoek in 2004 naar de oorzaak van het aangetaste gezicht van de Oekraïense politicus Victor Joesjtsjenko, presidentskandidaat in verkiezingen die door de hele wereld werden gevolgd. BDS ontdekte dat de huidaandoening veroorzaakt was door  dioxinevergiftiging. Dit leidde tot speculaties over een gerichte aanslag op de presidentskandidaat.

BDS is volop bezig om de onderzoeksmethode wereldwijd uit te rollen. Weinig landen kunnen het zelf, daarom legt het bedrijf een internationaal netwerk aan van distributeurs en licentienemers. Inmiddels zijn er bijna zestig licenties verkocht over de hele wereld. Op het Science Park Amsterdam is de nieuwste speler, Rusland, in de leer om dit systeem ook in de eigen laboratoria te kunnen draaien.

Kippen

‘Het is als een uit de hand gelopen idee, dat begon met die dioxines’, legt Brouwer uit. ‘Toen in 2000 een vervuiling leidde tot ziekte bij kippen en overging in besmetting, wist niemand waar dat vandaan kwam. Door die vogelziekte ontstond een enorme behoefte aan informatie over de veiligheid van het stukje biefstuk of gebakken ei op je bord. Er bleek een groot tekort aan meetcapaciteit. Ons meetsysteem kwam op het juiste moment.’

Brouwer werkte bij de Universiteit van Wageningen toen hij dit ingenieuze systeem in 1994 ontwikkelde. In 1998 stapte hij over naar de Vrije Universiteit in Amsterdam, maar besloot niet veel later een bedrijf op te zetten. Werk is er voldoende, zeker nu ook steeds meer autoriteiten willen weten of voedsel hormoonvrij is. ‘Goede meetsystemen voor voedselveiligheid zijn er maar weinig’, zegt Brouwer. ‘Sommige landen hebben pas heel recent een meetsysteem en vinden ineens nieuwe en mogelijk schadelijke stoffen in voeding. Op het moment van een verdenking gaan de grenzen dicht voor buitenlandse producten en dat heeft enorme economische gevolgen. Wij worden vaak ingeschakeld als niemand nog weet welk product goed of slecht is.’